Bir musluk açıldığında tesisat basıncı düşer. Hidromat bu düşüşü algılayıp pompayı çalıştırır; su kullanımı sona erip akış durduğunda pompayı belirli bir gecikmeyle kapatır. Böylece depo veya kuyu gibi uygun bir kaynaktan alınan su, talep oldukça otomatik biçimde basınçlandırılır. Ancak hidromat pompanın basıncını artırmaz, su üretmez ve her model sabit basınç sağlamaz.
Hidromat; piyasada fluid control, press control, pressure manager, elektronik pompa kontrol cihazı veya basınç-akış şalteri gibi adlarla da anılabilir. Bu isimler her üründe aynı özelliklerin bulunduğu anlamına gelmez.
Bazı cihazların başlatma basıncı sabittir; bazılarında ayarlanabilir. Bazıları yalnızca temel kuru çalışma koruması sunarken gelişmiş modeller kaçak kaynaklı sık devreye girme, aşırı akım, yüksek basınç veya uzun çalışma süresi gibi durumları da izleyebilir.
Hidromat nedir?
Hidromat, elektrikli su pompasının basma hattına yerleştirilen kompakt bir otomasyon ve koruma elemanıdır. Temel görevi, tesisatta su talebi oluştuğunda pompayı kullanıcı müdahalesi olmadan başlatmak ve talep sona erdiğinde durdurmaktır.
Cihazın içinde veya üzerinde modele göre basınç sensörü ya da diyafram mekanizması, akış sensörü, elektronik kart, geri akışı önleyen çekvalf, durum LED’leri, reset düğmesi ve bazen manometre bulunabilir.
“Hidromat takılan her pompa artık eksiksiz bir hidrofor olur” ifadesi teknik açıdan fazla geneldir. Hidromat, pompayı talebe göre otomatik çalışan kompakt bir basınçlandırma sistemine dönüştürebilir. Fakat sistem performansı yine pompanın debi-basma yüksekliği eğrisine, emiş koşullarına, tesisat kayıplarına ve hidromatın teknik sınırlarına bağlıdır.
Hidromat nasıl çalışır?
Yaygın elektronik hidromatların çalışma mantığı, basınç düşüşü ile başlayan ve akışın sona ermesiyle tamamlanan bir çevrimdir. Ayrıntılar modele göre değişse de genel çalışma sırası şöyledir:
Örnek bir elektronik kontrol cihazında basınç ve akış sensörleri birlikte çalışır. Musluk açılınca basınç yeniden başlatma seviyesinin altına düştüğünde pompa devreye girer. Akış sıfırlandığında veya tanımlı alt sınıra indiğinde pompa durdurulur. Eşik değerler bütün hidromatlar için aynı değildir.
Pompa hangi basınçta çalışır?
Pompanın çalışma basıncını hidromat tek başına üretmez. Hidromat yalnızca başlatma ve durdurma kararını verir. Musluk açıkken görülen basınç; pompanın karakteristik eğrisi, çekilen debi, kot farkı, boru çapı, sürtünme kayıpları ve diğer armatürlere bağlıdır.
Musluk kapandığında pompa kendi kapalı vana basıncına yaklaşır ve kontrolör akışın sona erdiğini algılayarak motoru durdurur.
Başlatma basıncı neden önemlidir?
Hidromatın başlatma basıncı, cihaz ile en yüksek kullanım noktası arasındaki statik yüksekliği yenebilmelidir. Yaklaşık her 10 metre su yüksekliği 1 bar statik basınca karşılık gelir. Emniyet payı, istenen kullanım basıncı ve boru kayıpları ayrıca hesaba katılır.
Üreticinin belirttiği en yüksek kullanım noktası sınırı aşılırsa musluk açıldığında basınç cihazın çalışma eşiğinin altına yeterince düşmeyebilir veya üst katta yetersiz basınç görülebilir.
Hidromatın temel parçaları nelerdir?
Musluk açıldığında oluşan basınç düşüşünü algılar. Sensör, diyafram veya elektronik basınç ölçer kullanılabilir.
Suyun hareket edip etmediğini izler ve tüketim sona erdiğinde pompanın durdurulmasına yardımcı olur.
Sensör bilgilerini değerlendirir, pompa çıkışını ve desteklenen alarm fonksiyonlarını yönetir.
Birçok modelde dahili olarak bulunur ve suyun pompa yönüne geri kaçmasını sınırlar. Teknik föy mutlaka kontrol edilmelidir.
Enerji, pompa çalışması ve arıza durumunu LED veya ekranla gösterebilir. Reset düğmesi yeniden başlatma sağlar.
Pompa basma hattı ile tesisat arasında su geçişini sağlar. Bağlantı çapı, basınç ve sıcaklık sınırları ürüne özgüdür.
Hidromat ile hidrofor arasındaki fark nedir?
Günlük kullanımda bu terimler birbirinin yerine kullanılabilse de kontrol biçimleri farklıdır. Klasik tanklı hidrofor; pompa, basınç şalteri, manometre, çekvalf ve membranlı basınç tankıyla çalışır. Tank bir miktar basınçlı su depolar; küçük tüketimlerde pompa hemen devreye girmeyebilir.
Standart hidromatlı sistemde ise büyük bir basınç tankı olmadan, talep oluştuğunda pompa çoğunlukla doğrudan çalışır.
| Özellik | Hidromatlı pompa | Tanklı hidrofor | İnverterli hidrofor |
|---|---|---|---|
| Kontrol biçimi | Basınç ve akışa göre aç/kapa | Alt ve üst basınç değerlerine göre aç/kapa | Basınç sensörüne göre motor devri ayarı |
| Basınç tankı | Genellikle yoktur; küçük tank eklenebilir | Sistemin temel bileşenidir | Tasarıma göre küçük tank kullanılır |
| Küçük tüketimler | Pompayı hemen başlatabilir | Bir süre tanktan karşılanabilir | Kontrol algoritması ve tankla yönetilir |
| Basınç karakteri | Debiye ve pompa eğrisine göre değişir | Alt ve üst eşik arasında değişir | Hedef değere yakın sabit tutulabilir |
| Yer ihtiyacı | Kompakttır | Tank nedeniyle daha fazladır | Modele göre değişir |
| Uygun kullanım | Basit evsel basınçlandırma ve sulama | Sık küçük tüketimler ve su rezervi | Değişken debi ve yüksek basınç konforu |
Hidromat ile inverter aynı şey mi?
Hayır. Standart hidromat bir aç/kapa kontrol cihazıdır: pompayı tam devreye alır veya tamamen durdurur. İnverterli pompa kontrolü ise motor frekansını ve devrini değiştirerek debi ihtiyacına göre basıncı hedef değere yakın tutmaya çalışır.
Bir cihazın elektronik olması, mutlaka inverterli olduğu anlamına gelmez.
Hidromatın avantajları ve sınırlamaları
| Avantajlar | Sınırlamalar |
|---|---|
| Kompakt yapı ve daha az yer ihtiyacı | Her küçük su talebinde pompanın çalışabilmesi |
| Musluk kullanımına göre otomatik çalışma | Mikro kaçaklarda sık devreye girme riski |
| Model destekliyorsa kuru çalışma koruması | Koruma özelliklerinin modele göre değişmesi |
| Büyük tank gerektirmeyen basit kurulum | Standart modelde motor devri ayarının bulunmaması |
| LED veya ekran üzerinden durum izleme | Elektronik kartın nem, don ve hatalı elektrikten korunma ihtiyacı |
| Bazı modellerde dahili çekvalf ve otomatik reset | Yüksek yapı ve çok değişken debide yetersiz kalabilmesi |
Küçük bir genleşme tankı kullanılabilen modeller, tesisattaki küçük sızıntıların veya kısa süreli düşük hacimli tüketimlerin pompayı sürekli başlatmasını azaltabilir. Ancak tankın hacmi, ön şarj basıncı ve bağlantısı kontrol cihazı üreticisinin talimatına uygun olmalıdır.
Kuru çalışma koruması nasıl çalışır?
Pompa su basmaya çalıştığı hâlde cihaz yeterli basınç veya akış algılamazsa kuru çalışma alarmı oluşturabilir ve belirli bir süre sonra motoru durdurabilir. Bazı modeller manuel reset ister; bazıları belirli aralıklarla otomatik yeniden başlatmayı dener.
Kuru çalışma alarmının ardından pompayı yeniden başlatmadan önce alarmın nedeni bulunmalıdır.
Kuru çalışma alarmının yaygın nedenleri şunlardır:
- Depoda, kuyuda veya kaynak hattında su bulunmaması,
- Pompa ve emiş hattının ilk çalıştırmadan önce suyla doldurulmaması,
- Emiş borusunda hava kaçağı bulunması,
- Dip klapesi veya çekvalfin kaçırması ya da sıkışması,
- Emiş yüksekliğinin pompa sınırını aşması,
- Filtre, boru veya vana tıkanıklığı,
- Pompa çarkı veya diğer mekanik parçalarla ilgili arızalar.
Hidromat seçimi nasıl yapılır?
Hidromat yalnızca pompanın beygir gücüne bakılarak seçilmemelidir. Elektriksel ve hidrolik sınırların tamamı uyumlu olmalıdır. Aşağıdaki bilgiler cihaz etiketi, pompa etiketi, pompa eğrisi ve tesisat projesi üzerinden karşılaştırılmalıdır:
- Besleme gerilimi, faz ve frekans uyumu
- Pompa motorunun nominal ve kalkış akımı
- Kontrol cihazının azami akım ve güç sınırı
- Pompanın oluşturabileceği en yüksek basınç
- Hidromatın azami çalışma basıncı
- Sabit veya ayarlanabilir başlatma basıncı
- En yüksek musluk ile cihaz arasındaki kot farkı
- Bağlantı çapı ve izin verilen montaj yönü
- Sıvı ve ortam sıcaklığı sınırları
- IP koruma sınıfı ve montaj ortamı
- İzin verilen sıvı türü
- Kuru çalışma ve sık başlatma korumaları
Bir kontrol cihazının 1,5 HP’ye kadar pompa desteklemesi, her 1,5 HP pompayla otomatik olarak uyumlu olduğu anlamına gelmez. Motorun gerçek nominal akımı, kalkış davranışı ve cihazın bağlantı şekli kontrol edilmelidir.
Üç fazlı veya yüksek güçlü pompalarda hidromatın pompayı doğrudan beslemesi yerine kontaktör ve uygun motor koruma düzeni gerekebilir.
Pompa kapasitesi nasıl kontrol edilir?
İstenen debide pompanın sağlayacağı manometrik yük; statik yükseklik, minimum kullanım basıncı ve boru/armatür kayıplarının toplamından yüksek olmalıdır.
Buna karşılık pompanın kapalı vana basıncı hidromatın ve tesisat elemanlarının izin verdiği azami basıncı aşmamalıdır. Doğru seçim, pompa eğrisi üzerinde gerçek çalışma noktasının belirlenmesini gerektirir.
Hidromat montajında nelere dikkat edilmeli?
Elektrik ve basınçlı su birlikte bulunduğu için montaj; yetkin tesisatçı ve elektrikçi tarafından, cihaz kılavuzu ile yürürlükteki kurallara uygun yapılmalıdır.
- Doğru konum: Kontrolör genellikle pompanın basma tarafına, gövde üzerindeki akış oku tesisat yönünü gösterecek şekilde yerleştirilir.
- Montaj yönü: Bazı modeller yalnızca dikey, bazıları dikey veya yatay kurulabilir. Ürün kılavuzu esas alınmalıdır.
- Emiş sızdırmazlığı: Emiş hattındaki küçük bir hava kaçağı bile ilk doldurmayı ve basınç oluşmasını engelleyebilir.
- Pompanın doldurulması: Kendinden emişli pompalarda dahi ilk çalıştırma öncesinde pompa gövdesi ve gerekli hat suyla doldurulmalıdır.
- Elektrik koruması: Topraklama, uygun sigorta, kaçak akım koruması, kablo kesiti ve motor koruması projeye göre sağlanmalıdır.
- Çevre koşulları: Elektronik cihaz don, doğrudan yağmur, su baskını, yoğun yoğuşma ve aşırı sıcaklıktan korunmalıdır.
- Bakım erişimi: Reset düğmesi, gösterge, çekvalf ve bağlantılara erişilebilecek servis boşluğu bırakılmalıdır.
- Kaçak kontrolü: Devreye almadan sonra tüm bağlantılar ve tüketim noktaları sızıntı yönünden kontrol edilmelidir.
Hidromat arızaları ve çözüm yolları
| Belirti | Olası nedenler | Güvenli kontrol |
|---|---|---|
| Pompa çalışmıyor | Enerji yok, basınç düşmüyor, kart veya röle arızası, motor koruması açık | Enerji göstergesini, sigortayı ve vanaları gözle kontrol edin. Elektrik ölçümünü uzmana bırakın. |
| Pompa çalışıyor fakat su gelmiyor | Kaynakta su yok, pompa doldurulmamış, emişte hava, dip klapesi kaçırıyor veya hat tıkalı | Pompayı durdurun; su kaynağını, ilk doldurmayı ve görünür kaçakları kontrol ettirin. |
| Pompa durmuyor | Tesisatta kaçak, musluk açık, akış sensörü sıkışmış veya pompa yeterli basınç üretemiyor | Tüm tüketimleri kapatın. Çalışma sürüyorsa enerjiyi kesip servis çağırın. |
| Sık açılıp kapanıyor | Mikro kaçak, damlatan rezervuar, çekvalf kaçağı, çok küçük tüketim veya hatalı eşik | Kaçak noktalarını kontrol edin. Uyumlu küçük tank veya ayar için teknik destek alın. |
| Kuru çalışma alarmı | Su yok, emişte hava, doldurma eksik, emiş yüksekliği fazla veya hat tıkalı | Nedeni gidermeden sürekli resetlemeyin. Pompa ve emiş hattını kontrol ettirin. |
| Basınç düşük | Pompa kapasitesi yetersiz, kot yüksek, boru dar, filtre tıkalı veya gerilim düşük | Manometre ve pompa çalışma noktasını ölçtürün. Yalnızca hidromatı değiştirmek basıncı artırmaz. |
| Gövde su kaçırıyor | Conta, diş, çatlak, aşırı basınç veya don hasarı | Enerjiyi kesin, vanaları kapatın ve sistem basıncını boşaltmadan söküm yapmayın. |
| Yanık kokusu veya ısınma | Aşırı akım, gevşek bağlantı, uygunsuz motor, kart veya kablo arızası | Cihazı hemen kullanmayı bırakın ve elektrik uzmanı ya da servis çağırın. |
Hidromat neden sürekli devreye girer?
En sık neden tesisattaki küçük kaçaklardır. Damlatan musluk, rezervuar iç takımı, görünmeyen boru kaçağı veya çekvalften geri kaçış basıncı düşürür ve cihaz pompayı yeniden başlatır.
Bazı gelişmiş kontrolörler bu çevrimi algılayıp alarm verir. Küçük genleşme tankı, üretici izin veriyorsa mikro tüketimlerin etkisini azaltabilir; fakat mevcut kaçağı onarmanın yerine geçmez.
Hidromat neden durmuyor?
Akış tamamen kesilmiyorsa kontrol cihazı pompayı durdurmaz. Açık musluk veya kaçak dışında pompa gerekli basıncı oluşturamıyorsa akış sensörü kapanma koşulunu göremeyebilir.
Emişte hava, aşınmış çark, yanlış pompa seçimi, düşük gerilim veya sensör arızası araştırılmalıdır. Pompanın uzun süre kapalı vana noktasında çalışması ısınmaya yol açabileceği için cihaz zorlanmamalıdır.
Hidromat bakım ister mi?
Hidromatlarda büyük membran tankının hava basıncını düzenli kontrol etme ihtiyacı bulunmayabilir; ancak bu cihazların tamamen bakımsız olduğu anlamına gelmez.
Bağlantı kaçakları, kablo ve fiş durumu, çekvalf, filtreler, don riski ve alarm geçmişi periyodik olarak kontrol edilmelidir. Kireç, tortu ve kirli su sensörlerin veya çekvalfin hareketini bozabilir.
- Gövde ve bağlantılarda su kaçağı var mı?
- Pompa gereksiz yere sık başlıyor mu?
- Çekvalften geri kaçış belirtisi var mı?
- Kablo, fiş veya prizde ısınma görülüyor mu?
- Filtre ve emiş hattında tıkanıklık var mı?
- Cihaz yağmur ve yoğuşmadan korunuyor mu?
- Pompa alışılmadık ses veya titreşim yapıyor mu?
- Kışın donmaya karşı önlem alınmış mı?
Uzun süre kullanılmayacak sistemlerde üreticinin depolama ve don koruma talimatı izlenmelidir. Pompa ve kontrol cihazı içindeki su donarsa plastik gövde, bağlantılar ve sensörler çatlayabilir.
Hidromat nerelerde kullanılır?
Doğru seçilmiş hidromatlar müstakil ev, yazlık, küçük iş yeri, bahçe sulama, yağmur suyu kullanımı, depo transferi ve kuyu pompası uygulamalarında tercih edilebilir.
Kullanılacak suyun niteliği cihaz ve pompayla uyumlu olmalıdır. Standart temiz su kontrolörü; kumlu, lifli, kimyasal, sıcak veya yanıcı sıvılarda kullanılmamalıdır.
Aşağıdaki uygulamalarda basit hidromat yerine mühendislik hesabı yapılmış tanklı veya inverterli hidrofor sistemi daha uygun olabilir:
- Çok katlı ve yüksek binalar,
- Aynı anda çok sayıda tüketim noktası bulunan tesisler,
- Yangın, proses veya kesintisiz hizmet gibi kritik uygulamalar,
- Debinin geniş aralıkta sürekli değiştiği sistemler,
- Birden fazla pompanın sıralı veya yedekli çalışması gereken tesisler,
- Çok düşük debili ve sık aralıklı tüketimlerin yoğun olduğu hatlar.
Satın almadan önce 12 maddelik kontrol listesi
- Su kaynağı depo, kuyu veya başka bir güvenli kaynak mı?
- İstenen eş zamanlı debi kaç litre/dakika?
- En üst kullanım noktası kaç metre yüksekte?
- Uç noktada istenen minimum basınç kaç bar?
- Pompanın seçilen debideki basma yüksekliği yeterli mi?
- Pompanın kapalı vana basıncı cihaz sınırını aşıyor mu?
- Motorun gerilim, faz, güç ve nominal akımı uyumlu mu?
- Başlatma basıncı sabit mi, ayarlanabilir mı?
- Kuru çalışma ve sık başlatma koruması var mı?
- Küçük genleşme tankı bağlantısına ihtiyaç var mı?
- Montaj yönü, IP sınıfı ve ortam sıcaklığı uygun mu?
- Yetkili servis, yedek parça ve garanti erişimi bulunuyor mu?
Hidromat hakkında sık sorulan sorular
Hidromat nedir?
Hidromat, tesisatta su talebi oluştuğunda pompayı otomatik çalıştıran, akış sona erdiğinde durduran elektronik pompa kontrol cihazıdır. Modele göre kuru çalışma ve sık devreye girme koruması da sunabilir.
Hidromat ne işe yarar?
Pompanın musluk açma-kapamaya göre otomatik çalışmasını sağlar. Kullanıcının pompayı elle açıp kapatma ihtiyacını azaltır ve desteklenen koruma fonksiyonlarıyla pompayı bazı uygunsuz çalışma koşullarında durdurabilir.
Hidromat ile fluid kontrol aynı şey mi?
Fluid control, press control ve pressure manager ifadeleri piyasada hidromat türü elektronik pompa kontrol cihazları için kullanılabilir. Ancak her ürünün sensörleri, eşikleri ve koruma özellikleri aynı değildir.
Hidromat hidrofor yerine kullanılır mı?
Küçük ve uygun basınçlandırma uygulamalarında pompayı otomatik yönetebilir. Çok katlı, yüksek debili, sık küçük tüketimli veya sabit basınç istenen sistemlerde tanklı ya da inverterli hidrofor daha doğru olabilir.
Hidromat susuz çalışır mı?
Hayır. Kuru çalışma koruması su yokluğunu algıladığında pompayı durdurmaya çalışır; susuz çalışmayı normal veya zararsız hâle getirmez. Alarm nedeni giderilmeden cihaz tekrar tekrar resetlenmemelidir.
Hidromat basıncı artırır mı?
Hayır. Basıncı pompa üretir. Hidromat pompanın ne zaman çalışıp duracağını yönetir. Yetersiz basınçta pompa eğrisi, kot farkı, debi ve tesisat kayıpları kontrol edilmelidir.
Hidromat neden sık sık çalışır?
Damlatan musluk veya rezervuar, boru kaçağı, çekvalften geri kaçış ve çok küçük su tüketimleri basıncı düşürerek pompayı yeniden başlatabilir. Önce kaçaklar giderilmelidir.
Hidromat neden pompayı durdurmaz?
Tesisatta devam eden akış, kaçak, pompanın yeterli basınç üretememesi veya akış sensörü arızası durmayı engelleyebilir. Pompa zorlanmadan kapatılmalı ve sistem kontrol edilmelidir.
Hidromata basınç tankı bağlanır mı?
Üreticinin izin verdiği bazı modellere küçük bir genleşme tankı bağlanabilir. Bu, mikro tüketimlerde sık başlamayı azaltabilir. Tank ön şarjı ve bağlantısı ürün talimatına göre yapılmalıdır.
Hidromat ile inverter arasındaki fark nedir?
Standart hidromat pompayı açıp kapatır; motor devrini değiştirmez. İnverterli kontrol motor hızını ihtiyaca göre ayarlayarak uygun sistemde basıncı hedef değere yakın tutar.
Pompa ve hidrofor sisteminizi doğru planlayalım
Hidromat, pompa, basınç tankı veya inverterli hidrofor seçiminde debi, basınç, kot ve eş zamanlı kullanım hesabı gerekir. Uzerman Mühendislik ekibiyle iletişime geçerek ihtiyacınıza uygun sistemi birlikte belirleyebilirsiniz.
Başlıca teknik kaynaklar
Bu içerik genel teknik bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Pompa ve kontrol cihazı montajı; üretici kılavuzu, yerel su idaresi şartları ve yürürlükteki elektrik/tesisat kurallarına uygun şekilde yetkin kişilerce yapılmalıdır. Basınçlı hattı açmadan önce enerji kesilmeli, vanalar kapatılmalı ve sistem basıncı güvenli biçimde boşaltılmalıdır.