Endüstriyel doğal gaz tesisatı; gaz teslim noktasından başlayarak doğal gazı gerekli basınç ve debide fabrika içindeki kazan, fırın, kurutucu, radyant ısıtıcı, sıcak hava üreticisi veya diğer proses yakıcılarına güvenli biçimde ulaştıran mühendislik sistemidir. Boru hattının yanında basınç düşürme ve ölçüm, filtreleme, sayaç, kesme ve emniyet vanaları, gaz algılama, havalandırma, baca, brülör gaz yolu, elektrik ve otomasyon kilitlemeleri de sistemin parçasıdır.
Sanayi tesisinde doğal gaz dönüşümü yalnızca eski yakıt hattının yerine çelik boru döşenmesi değildir. Üretimin devamlılığı, prosesin sıcaklık hassasiyeti, farklı yakıcıların çalışma basınçları, eş zamanlı tüketim, şebeke kapasitesi, tehlikeli alanlar, yangın senaryosu ve gelecekteki kapasite artışı tek projede birleştirilmelidir. Bu nedenle endüstriyel tesisat; mekanik, elektrik, otomasyon, yangın güvenliği ve proses disiplinlerinin koordinasyonunu gerektirir.
Endüstriyel doğal gaz tesisatı neyi kapsar?
Güncel Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği’nde iç tesisat; basınç düşürme ve ölçüm istasyonu veya servis kutusu çıkışından itibaren, sayaç hariç olmak üzere, müşterinin yaptırdığı ve mülkiyeti müşteriye ait boru hattı ve teçhizat ile tüketim cihazları, atık gaz çıkış borusu, baca ve havalandırma sistemleri gibi tesisat olarak tanımlanır.
Endüstriyel uygulamada sistem sınırı, bağlantı modeline ve dağıtım şirketinin sorumluluk tarifine göre netleştirilir. Şebeke bağlantı hattı, servis hattı, gaz teslim istasyonu, sayaç ve müşteri iç tesisatının sahiplik ile bakım sınırları sözleşme ve onaylı projede açıkça gösterilmelidir.
Endüstriyel doğal gaz nerelerde kullanılır?
Doğal gazın uygunluğu yalnızca yakıt fiyatına göre değerlendirilmez. Prosesin sıcaklık seviyesi, yıllık çalışma saati, yük değişimi, emisyon hedefleri, mevcut elektrik kapasitesi, arz sürekliliği, yedek yakıt ihtiyacı ve dönüşüm yatırımı birlikte incelenmelidir.
Endüstriyel doğal gaz tesisatı bileşenleri
| Bileşen | Temel görevi | Proje açısından kritik konu |
|---|---|---|
| Gaz teslim noktası | Dağıtım şebekesi ile tesis arasındaki fiziksel ve işletmesel sınırı oluşturur. | Şebeke basıncı, kapasite, mülkiyet ve sorumluluk sınırı |
| Basınç düşürme ve ölçüm istasyonu | Gazı gereken basınca düşürür, emniyet altında tutar ve tüketimi ölçer. | Minimum–maksimum debi, yedek hat, regülatör ve sayaç seçimi |
| Filtre ve ayırıcılar | Regülatör, sayaç, vana ve brülörü partiküllere karşı korur. | Basınç kaybı, temizlik erişimi ve diferansiyel basınç izleme |
| Ana dağıtım borusu | Gazı teslim noktasından üretim bölgelerine taşır. | Çap, hız, basınç kaybı, güzergâh, destek ve genleşme |
| Kesme ve emniyet vanaları | Normal duruşta veya tehlike halinde gaz akışını sınırlar. | Erişilebilirlik, yangın ve gaz alarmı senaryosuyla kilitleme |
| İkincil basınç düşürme grubu | Farklı basınç isteyen proses veya yakıcı gruplarını besler. | Regülasyon kararlılığı, kapasite, vent ve emniyet düzeni |
| Brülör gaz yolu | Yakıcı öncesinde basınç, akış, sızdırmazlık ve emniyet kontrolü sağlar. | Yakıcı standardı, valf doğrulama, alev güvenliği ve otomasyon |
| Gaz algılama sistemi | Kaçağı algılar; alarm, havalandırma ve gaz kesme komutlarını tetikler. | Sensör tipi, yerleşim, bölgeleme, test ve neden–sonuç matrisi |
| Havalandırma ve baca | Yanma havasını sağlar ve yanma ürünlerini güvenle uzaklaştırır. | Cihaz tipi, toplam kapasite, mahal hacmi, proses ve baca hesabı |
| SCADA / otomasyon | Basınç, debi, vana, alarm ve yakıcı durumlarını izler ve kaydeder. | Fail-safe davranış, alarm önceliği, enerji kesintisi ve yetkilendirme |
RMS istasyonu nedir ve nasıl seçilir?
RMS, yaygın kullanımıyla basınç düşürme ve ölçüm istasyonudur. Şebekeden gelen doğal gazın basıncını tesisin ihtiyaç duyduğu değere düşürür, basıncı sınırlar, gazı filtreler ve tüketimi ölçer. İstasyon; giriş–çıkış vanaları, filtre, regülatör, emniyet kapatma ve tahliye elemanları, sayaç, basınç ve sıcaklık göstergeleri ile haberleşme ekipmanlarından oluşabilir.
İstasyon seçimi yalnızca maksimum m³/h değerine göre yapılmaz. En düşük kararlı debi, pik tüketim, giriş basıncı aralığı, gerekli çıkış basıncı, sayaç ölçüm aralığı, regülatör turndown değeri, yedek hat ihtiyacı, ses, ısıtma, filtrasyon, uzaktan okuma ve gelecekteki kapasite dikkate alınır. Çok büyük seçilen sayaç düşük debiyi doğru ölçmeyebilir; yetersiz seçilen regülatör ise pik yükte basıncı koruyamayabilir.
Endüstriyel doğal gaz projesinde hangi hesaplar yapılır?
- Yakıcı bazında anma, minimum ve maksimum gaz debisi
- Eş zamanlılık ve gelecekteki kapasite senaryosu
- Şebeke ile teslim noktası basınç koşulları
- Boru çapı, gaz hızı ve toplam basınç kaybı
- Regülatör, filtre, sayaç ve vana kapasitesi
- Boru et kalınlığı ve basınç sınıfı
- Isıl genleşme, sabit nokta, kılavuz ve kompanzasyon
- Boru destekleri, mekanik yükler ve sismik etkiler
- Yer altı hattında korozyon ve katodik koruma
- Havalandırma ve yanma havası hesabı
- Baca kesiti, basıncı, sıcaklığı ve yoğuşma kontrolü
- Gaz algılama ve acil kesme neden–sonuç matrisi
Boru çapı, “cihaz bağlantısı şu çapta olduğu için” seçilmez. Hat uzunluğu, dirsek ve armatürlerin eşdeğer kaybı, başlangıç basıncı, yakıcıda gerekli minimum basınç, gazın özellikleri, debi ve izin verilen hız birlikte hesaplanır. Ana hattın gelecek kapasite için büyütülmesi düşünülüyorsa, düşük debide ölçüm ve regülasyon davranışı ayrıca kontrol edilir.
İşletme basıncı 0,5 barın üzerindeki endüstriyel gaz borulamalarında TS EN 15001 serisi gibi ilgili standartlar gündeme gelebilir; bina içi tesisatlarda TS 7363 ve dağıtım şirketi teknik esasları önemli referanslardır. Hangi standardın hangi hat bölümüne uygulanacağı proje mühendisi tarafından güncel mevzuat, basınç ve tesis sınırına göre belirlenmelidir.
Endüstriyel doğal gaz tesisatı nasıl yapılır?
Yakıcı listesi, kapasite, çalışma basıncı, saatlik ve yıllık tüketim, vardiya düzeni, yedek yakıt ve büyüme planı belirlenir.
Şebekenin tesise ulaşabilirliği, verilebilecek debi ve basınç, bağlantı modeli ile gaz teslim noktası dağıtım şirketiyle netleştirilir.
Boru güzergâhı, araç trafiği, sıcak yüzeyler, kimyasal alanlar, yangın zonları, tahliye yolları, bakım erişimi ve proses kesinti planı incelenir.
Akış şeması, yerleşim, izometri, istasyon, boru ve ekipman hesapları, emniyet senaryosu, havalandırma, baca ve otomasyon detaylandırılır.
İşin kapsamı sözleşmeye bağlanır; güncel mevzuattaki sigorta ve başvuru belgeleri tamamlanarak proje dağıtım şirketi onayına sunulur.
Dağıtım şirketinin teknik esaslarına göre proje kontrol edilir. Onay alınmadan imalata başlanmaz; onaylı projedeki değişiklikler tadilat süreciyle yönetilir.
Boru, fitting, vana, regülatör, sayaç ve emniyet ekipmanlarının standart, basınç sınıfı ve sertifikaları doğrulanır; kaynak prosedürleri hazırlanır.
Güzergâh, destek, kaynak, flanş, izolasyon, topraklama ve korozyon koruması onaylı projeye göre yetkin personelce uygulanır.
Gaz sensörleri, selenoid veya motorlu vanalar, acil durdurma, yangın alarmı, havalandırma ve brülör izinleri neden–sonuç senaryosuna göre bağlanır.
Kaynak kontrolleri, gerekli tahribatsız muayeneler, mukavemet ve sızdırmazlık testleri güncel standart ile dağıtım şirketi şartlarına göre belgelenir.
Onaylı proje, teknik rapor ve test kayıtlarıyla kontrol başvurusu yapılır; uygun tesisat gaz verme tutanağıyla işletmeye alınır.
Brülör gaz–hava ayarı, alev güvenliği, baca gazı analizi, alarm senaryoları ve acil duruş test edilir; işletme ekibine talimat ve kayıtlar teslim edilir.
Endüstriyel doğal gaz tesisatında güvenlik nasıl sağlanır?
Güvenlik tek bir gaz dedektörüne bırakılmaz. Birincil koruma, sızdırmaz ve mekanik olarak korunmuş tesisattır. İkinci katmanda basınç regülasyonu, emniyet kapatma, alev gözetimi ve kontrollü yanma bulunur. Üçüncü katmanda gaz algılama, alarm, havalandırma, otomatik kesme ve acil durum prosedürü devreye girer.
| Risk | Mühendislik önlemi | İşletme önlemi |
|---|---|---|
| Gaz kaçağı | Uygun malzeme, kaynak kalitesi, sızdırmazlık testi, gaz algılama ve otomatik kesme | Periyodik kaçak kontrolü, sensör fonksiyon testi ve 187 prosedürü |
| Aşırı / düşük basınç | Regülatör, emniyet kapatma, tahliye ve basınç izleme | Set değerlerinin yetkisiz değiştirilmemesi ve alarm takibi |
| Alev sönmesi | Alev dedektörü, çift emniyet vanası ve brülör kilitlemesi | Brülör bakım planı ve arıza kayıtlarının analizi |
| Yetersiz yanma havası | Hesaplanmış doğal veya mekanik havalandırma ve hava akış doğrulaması | Menfezlerin kapatılmaması, fan ve presostat testleri |
| Yangın / deprem | Acil kesme vanası, uygun algılama, sismik önlem ve yangın senaryosu entegrasyonu | Tatbikat, erişilebilir kesme noktaları ve eğitimli personel |
| Mekanik hasar | Boru koruması, bariyer, doğru destek ve güvenli güzergâh | Forklift, vinç, tadilat ve sıcak çalışma izin sistemi |
Test, kontrol ve gaz açma süreci
Mukavemet testi boru hattının tasarım yüklerine dayanımını, sızdırmazlık testi ise kabul edilemeyecek kaçak bulunmadığını doğrulamayı amaçlar. Test basıncı, akışkanı, stabilizasyon ve bekleme süresi; hattın işletme basıncı, yer altı veya yer üstü oluşu, uygulanan standart ve dağıtım şirketinin güncel şartnamesine göre belirlenir. Başka bir projedeki test değerleri kopyalanmamalıdır.
Test öncesinde hassas ekipmanlar ve test basıncına uygun olmayan elemanlar prosedüre göre ayrılır. Ölçüm cihazının aralığı ve kalibrasyonu doğrulanır; ortam veya toprak sıcaklığının basınç üzerindeki etkisi değerlendirilir. Test sonucu, başlangıç–bitiş değerleri, süre, sıcaklık, kullanılan cihaz ve sorumlu kişilerle birlikte kayıt altına alınır.
10 Ağustos 2026 tarihinde erişilen güncel Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği’ne göre dağıtım şirketi, kontrol başvurusundan itibaren iç tesisatı en geç 7 iş günü içinde kontrol ettirir. Tesisatın mevzuat ve standartlara uygun yapılması ile test edilmesinden sertifika sahibi, kontrolünden dağıtım şirketi sorumludur. Gaz verme işlemi; ilgili tarafların imzaladığı ve imalatı yapan usta bilgisini de içeren tutanakla kayda alınır.
Proje dosyasında hangi belgeler bulunur?
- Bağlantı ve gaz teslim noktası bilgileri
- Sertifikalı firma sözleşmesi ve gerekli sigorta
- Onaylı proje, akış şeması, yerleşim ve izometriler
- Debi, çap, basınç kaybı ve ekipman hesapları
- Malzeme ve basınç sınıfı listeleri
- Kaynakçı, montajcı ve mühendis yeterlilik kayıtları
- Kaynak haritası ve muayene raporları
- Mukavemet ile sızdırmazlık test tutanakları
- Gaz algılama ve otomasyon neden–sonuç matrisi
- Baca, havalandırma ve yakıcı uygunluk belgeleri
- Teknik rapor ve gaz verme tutanağı
- İşletme, bakım ve acil durum talimatları
Güncel yönetmelik uyarınca gaz verilmeden önce sertifikalı firma teknik rapor hazırlar ve kontrol sırasında müşteriye teslim eder. Raporda en az yetkili mühendis, imalatı yapan usta veya ustalar, kullanılan malzemeler ve tesisatın basınç sınıfı bilgileri bulunur. Endüstriyel tesis için bu asgari içeriğe test, devreye alma ve alarm senaryosu kayıtlarının da eklenmesi işletme güvenliğini güçlendirir.
Endüstriyel doğal gaz tesisatını kim yapabilir?
Doğal Gaz Piyasası Sertifika Yönetmeliği’ne göre doğal gazla ilgili yapım ve hizmet faaliyeti sertifika sahibi olmayan kişilerce yürütülemez. Şehir içi dağıtım şebekesine bağlı iç tesisat ve servis hatlarında, ilgili dağıtım bölgesinde geçerli iç tesisat ve servis hatları sertifikasına sahip firma kullanılmalıdır.
Proje ve uygulamadaki mühendis ile saha personelinin de işin niteliğine uygun güncel yeterlilikleri bulunmalıdır. Endüstriyel dönüşüm; basınç düşürme istasyonu, sayaç ve regülatör seçimi, çelik ve PE boru, kaynak, test, havalandırma, baca, proses yakıcıları ve proje hesapları konusunda özel uzmanlık gerektirir. Firma sertifikasının yanında fiilen çalışacak personelin belgeleri de kontrol edilmelidir.
Endüstriyel doğal gaz tesisatı maliyeti neye göre değişir?
Maliyet; yalnızca boru çapı ve metre üzerinden hesaplanamaz. Bağlantı hattı, RMS veya servis kutusu tipi, toplam debi, işletme basıncı, boru güzergâhı, yer altı geçişleri, kaynak ve muayene kapsamı, vana sayısı, ikincil regülasyon, sayaç, gaz algılama, otomasyon, havalandırma, baca, brülör dönüşümü ve üretim duruş planı toplam yatırımı etkiler.
Teklifte proje ve onay, malzeme standartları, testler, tahribatsız muayene, elektrik–otomasyon işleri, gaz açma koordinasyonu, devreye alma, eğitim ve as-built dosyasının ayrı kalemlerle tanımlanması gerekir. En düşük ilk yatırım yerine yaşam döngüsü maliyeti, enerji performansı, bakım erişimi ve üretim kaybı riski birlikte değerlendirilmelidir.
İşletme ve bakım nasıl planlanır?
Gaz açıldıktan sonra sorumluluk bitmez. İstasyon filtresi, regülatör, emniyet kapatma ve tahliye elemanları, sayaç, vana, gaz sensörü, selenoid vana, brülör gaz yolu, alev güvenliği, havalandırma, baca ve otomasyon için üretici talimatlarına dayanan bakım planı hazırlanmalıdır.
Bakım aralığı ekipmana, çalışma saatine, gaz kalitesine, proses riskine ve mevzuata göre değişir. Gaz algılama sisteminin yalnızca ekranda “normal” göstermesi yeterli değildir; sensör, alarm, kesme vanası ve havalandırma komutunun birlikte çalıştığı fonksiyon testleri yapılmalıdır. Regülatör ile emniyet set değerleri yetkisiz değişikliğe karşı korunmalı, test ve kalibrasyon kayıtları saklanmalıdır.
Endüstriyel doğal gaz tesisatı hakkında sık sorulan sorular
Endüstriyel doğal gaz tesisatı nedir?
Gaz teslim noktasından başlayarak doğal gazı gerekli basınç ve debide kazan, fırın, kurutucu, radyant ısıtıcı veya diğer proses yakıcılarına taşıyan sistemdir. Borulama ile birlikte basınç düşürme, ölçüm, kesme, gaz algılama, havalandırma, baca, brülör güvenliği ve otomasyon ekipmanlarını kapsar.
Endüstriyel doğal gaz tesisatı nasıl yapılır?
Önce tüketim ve proses ihtiyaçları belirlenir, dağıtım şirketinden bağlantı koşulları alınır ve saha riskleri incelenir. Sertifikalı firma tarafından hesap ve projeler hazırlanıp onaya sunulur. Onaydan sonra yetkin personelle imalat, kaynak, emniyet sistemleri ve testler tamamlanır; dağıtım şirketi kontrolü, gaz açma, yakıcı devreye alma ve eğitimle süreç bitirilir.
Endüstriyel doğal gaz tesisatını kim yapabilir?
Şehir içi dağıtım şebekesine bağlı iç tesisat işleri, ilgili dağıtım bölgesinde geçerli iç tesisat ve servis hatları sertifikasına sahip firmalara yaptırılmalıdır. Proje mühendisi, kaynakçı, boru montajcısı ve diğer saha personelinin de yapacağı işe uygun güncel yeterlilikleri bulunmalıdır.
RMS istasyonu nedir?
RMS, doğal gazın şebeke basıncını tesisin ihtiyaç duyduğu seviyeye düşüren, basıncı emniyet altında tutan, gazı filtreleyen ve tüketimi ölçen basınç düşürme ve ölçüm istasyonudur. Kapasitesi; minimum ve maksimum debi, giriş basıncı aralığı, çıkış basıncı, sayaç ölçüm aralığı ve yedekleme ihtiyacına göre seçilir.
Endüstriyel doğal gaz tesisatında hangi ekipmanlar bulunur?
Gaz teslim noktası, filtre, regülatör, sayaç, ana ve ikincil dağıtım boruları, kesme ve emniyet vanaları, tahliye hatları, brülör gaz yolu, gaz algılama sistemi, havalandırma, baca ve otomasyon temel bileşenlerdir. Kesin ekipman listesi tesis basıncı, debisi, proses ve dağıtım şirketi şartlarına göre belirlenir.
Endüstriyel doğal gaz boru çapı nasıl hesaplanır?
Boru çapı; gaz debisi, hat uzunluğu, fittinglerin eşdeğer kaybı, başlangıç basıncı, yakıcıda gerekli minimum basınç, izin verilen toplam basınç kaybı ve gaz hızı birlikte değerlendirilerek hesaplanır. Yalnızca cihaz bağlantı çapına veya yaklaşık metre hesabına göre boru seçilmez.
Endüstriyel tesiste gaz dedektörü zorunlu mudur?
Gaz algılama ve otomatik kesme gereklilikleri; yakıcı mahali, bina ve yangın mevzuatı, proses riski ile bölgesel dağıtım şirketinin güncel teknik şartlarına göre belirlenir. Endüstriyel şartnamelerde yakıcı bulunan mahaller için gaz alarmı ve bağlantılı emniyet vanası yaygın bir gerekliliktir; yerleşim ve adet proje onayıyla kesinleştirilmelidir.
Doğal gaz tesisatında hangi testler yapılır?
İmalat ve kaynak muayenelerinin ardından proje standardına göre mukavemet ve sızdırmazlık testleri yapılır. Test basıncı, akışkanı, stabilizasyon süresi ve kabul ölçütleri; işletme basıncı, hattın yer altı veya yer üstü oluşu ve dağıtım şirketi şartnamesine göre belirlenir. Sonuçlar kalibre ölçüm cihazlarıyla kayıt altına alınır.
Proje onaylanmadan doğal gaz tesisatı yapılabilir mi?
Hayır. Güncel yönetmeliğe göre dağıtım şirketince proje onayı yapılmadan sertifikalı firma iç tesisat imalatına başlayamaz. Onaylanmış projede yapılacak değişiklikler proje tadilatı olarak değerlendirilir. Uygunluk kontrolü ve gerekli tutanaklar tamamlanmadan tesisata gaz verilmez.
Endüstriyel doğal gaz tesisatı ne sıklıkla bakıma alınır?
Tek bir bakım süresi bütün ekipmanlar için geçerli değildir. İstasyon, regülatör, filtre, sayaç, gaz sensörü, emniyet vanası, brülör ve baca; üretici talimatı, çalışma saati, proses riski ve ilgili mevzuata göre planlanır. Fonksiyon testleri ile bakım ve kalibrasyon kayıtları düzenli olarak saklanmalıdır.
Endüstriyel doğal gaz dönüşümünüzü proje bütünlüğüyle planlayalım
Uzerman; saha keşfi, yük ve basınç analizi, RMS istasyonu, borulama, yakıcı dönüşümü, gaz algılama, havalandırma, baca, otomasyon ve devreye alma ihtiyaçlarını tesisinize özel olarak değerlendirir.
Başlıca resmî ve teknik kaynaklar
- Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği – konsolide metin (erişim: 10 Ağustos 2026)
- EPDK – Doğal Gaz Piyasası İç Tesisat Yönetmeliği
- Doğal Gaz Piyasası Sertifika Yönetmeliği – konsolide metin
- EPDK – doğal gaz bağlantısı, iç tesisat onayı ve tüketici bilgilendirmeleri
- Bursagaz – İç Tesisat Şartnamesi
- Enerya – Endüstriyel ve Büyük Tüketimli Tesisler Şartnamesi
- MMO PBK – Endüstriyel ve Büyük Tüketimli Tesislerin Doğal Gaza Dönüşümü Mühendis Yeterliliği
- Türk Standardları Enstitüsü – Doğal Gaz Yakma Sistemleri Muayenesi
- T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı – Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Kılavuzu
İçerik genel teknik bilgilendirme amacı taşır. Doğal gaz projesi, imalatı, testi, onayı, gaz açılışı, devreye alma ve bakımı; tesisin bulunduğu bölgedeki dağıtım şirketinin güncel teknik esasları, yürürlükteki mevzuat ve standartlar ile onaylı proje doğrultusunda sertifikalı ve yetkin kişilerce yapılmalıdır.